12 października 1943 r. rozpoczęła się bitwa pod Lenino. Stała się mitem założycielskim Polski Ludowej. Przemilczano jednak fakt, że wysłana do walki 1 Dywizja im. Tadeusza Kościuszki poniosła olbrzymie ofiary.
Bitwa pod Lenino była chrztem bojowym 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki - formacji utworzonej w lipcu 1943 r. w Sielcach nad Oką pod egidą Związku Patriotów Polskich i za zgodą Stalina.
Po tym, jak gen. Władysław Anders wyprowadził z ZSRR na Bliski Wschód Armię Polską, sprawa polska znalazła się w impasie. Stalin zarzucał rządowi polskiemu na emigracji, któremu ta formacja podlegała że Polacy nie chcą się bić z Niemcami. W rzeczywistości jednak miał już w tym czasie swoje własne plany co do Polski. W kwietniu 1943 r. zerwał stosunki dyplomatyczne z rządem gen. Władysława Sikorskiego (jako pretekstu użył sprawy katyńskiej) i zaczął stawiać na polskich komunistów. Zgodził się na sformowanie z przebywających na terenie ZSRR Polaków nowej formacji. Na jej czele postawił płk. Zygmunta Berlinga (awansowanego przez Stalina na generała, a przez polski sąd wojskowy skazanego zaocznie na karę śmierci za dezercję). W przeciwieństwie do armii Andersa nie była ona jednak podporządkowana rządowi RP.