Sądnym dniem gdańskich Polaków był przypadający na 22 marca 1940 r. Wielki Piątek. Obradujący w KL Stutthof gestapowski sąd doraźny skazał na rozstrzelanie 67 osób za to, że mieszkając w Gdańsku, propagowali polskość. Nie wszyscy Niemcy odpowiedzialni za tę zbrodnię zostali ukarani.
Po zawierusze I wojny światowej, podczas konferencji pokojowej w Wersalu ustalono, że Gdańsk zostanie miastem-państwem pod opieką Ligi Narodów (poprzedniczki ONZ), która miała dbać o prawa gdańskich Polaków. Oprócz Gdańska w skład wchodziły też: Nowy Dwór Gdański, Nowy Staw, Oliwa, Sopot i Pruszcz Gdański. Wolne Miasto Gdańsk miało własną konstytucję, hymn i parlament. Językiem urzędowym był niemiecki. Polska miała zapewnione prawo do eksportu i importu towarów przez port morski w Gdańsku, posiadania własnej służby pocztowej, telefonicznej i telegraficznej, była też właścicielem kolei na obszarze Wolnego Miasta.